Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Księstwo Warszawskie. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Księstwo Warszawskie. Pokaż wszystkie posty

wtorek, 4 listopada 2025

Księstwo Warszawskie - piechota według Gembarzewskiego

 

Grenadier, woltyżer i oficer grenadierów. 
Mal. B. Gembarzewski.

Piechota wg. regulaminu z 1810 r. Od lewej: woltyżer w ubiorze paradnym, 
podoficer fizylierów, grenadier. Mal. B. Gembarzewski.

3 (?) Pułk Piechoty 1810-12 r. Od lewej: wyższy oficer w małym ubiorze, 
grenadier, woltyżer. Mal. B. Gembarzewski.

13 Pułk Piechoty (1812 r.). Od lewej: młodszy oficer w małym mundurze, oficer grenadierów (na drugim planie), grenadier, woltyżer. Mal. B. Gembarzewski.

poniedziałek, 3 listopada 2025

Polscy szwoleżerowie Gwardii Cesarskiej według Gembarzewskiego

 

Pułkownik szwoleżerów w ubiorze paradnym.
Mal. B. Gembarzewski. 


Od lewej: wyższy oficer i młodszy oficer szwoleżerów Gwardii Cesarskiej 
w ubiorach paradnych. Mal. B. Gembarzewski.

Młodsi oficerowie szwoleżerów.
Od lewej: ubiór paradny, ubiór polowy.
Mal. B. Gembarzewski.

Od lewej: oficer szwoleżerów w ubiorze polowym, trębacz.
Mal. B. Gembarzewski. 

Od lewej: wyższy oficer w małym mundurze, młodszy oficer w ubiorze balowym, oficer w ubiorze wyjściowym, młodszy oficer w ubiorze wyjściowym. Mal. B. Gembarzewski.

Wicemundury polskich szwoleżerów Gwardii Cesarskiej. 
Mal. B. Gembarzewski.

Od lewej: oficer w mundurze koszarowym, oficer w mundurze wyjściowym. 
Na drugim planie po lewej szwoleżer w mundurze koszarowym. 
Mal. B. Gembarzewski.

Od lewej: rzemieślnik pułkowy w mundurze wyjściowym, 
podoficer w surducie. Mal. B. Gembarzewski.

Szwoleżer w ubiorze paradnym.
Mal. B. Gembarzewski. 

Szwoleżer w ubiorze polowym.
Mal. B. Gembarzewski. 

Szwoleżer w mundurze polowym.
Mal. B. Gembarzewski. 

Patrol szwoleżerów.
Mal. B. Gembarzewski.

Trębacz w ubiorze paradnym.
Mal. B. Gembarzewski.

Kotlarz szwoleżerów.
Mal. B. Gembarzewski. 

sobota, 27 września 2025

Policja w Księstwie Warszawskim

Wachmistrz żandarmerii Księstwa Warszawskiego (1812). 
Mal. J. Chełmiński. 

Policja w Księstwie Warszawskim

Utworzone w 1807 roku Księstwo Warszawskie było namiastką suwerennego państwa ze wszystkimi jego atrybutami – rządem, parlamentem, armią, szkolnictwem i walutą. Posiadało też własną Policję, zorganizowaną na wzór tej z ostatnich lat I Rzeczypospolitej. Jej Ministerium Policji było „superresortem” zajmującym się praktycznie wszystkim co wiązało się z bezpieczeństwem państwa i porządkiem publicznym. Zakres działań był więc bardzo szeroki – zabezpieczenie wolności, własności, spokoju i „wygody” ludności, ochrona urządzeń i własności publicznej, więziennictwo, cenzura prasy, śledzenie i kierowanie do robót publicznych osób podejrzanych, włóczęgów i żebraków, ochrona przeciwpożarowa, zapobieganie epidemiom, nadzór nad drogami i higieną w miastach oraz zapobieganie różnego rodzaju fałszerstwom. Część tych kompetencji zazębiała się z uprawnieniami Ministerium Spraw Wewnętrznych i to nawet po międzyresortowej umowie z 1810 roku. Prowadziło to niestety do licznych nieporozumień i konfliktów. Pierwszym Ministrem Policji w Księstwie Warszawskim został Aleksander hrabia Potocki (1756-1812). Nie był nowy w tym resorcie. Od 1790 roku był członkiem Komisji Porządkowej Cywilno Wojskowej Województwa Krakowskiego dla powiatów ksiąskiego i lelowskiego. Dwa lata później został komisarzem „ze stanu rycerskiego” Komisji Policji Obojga Narodów. Był patriotą. Zdecydowanie sprzeciwiał się Konfederacji Targowickiej i uczestniczył w Powstaniu Kościuszkowskim. Wszedł w skład Sądu Najwyższego Kryminalnego Koronnego, który skazał na śmierć przywódców Targowicy. W Księstwie Warszawskim został najpierw Dyrektorem Policji w Komisji Rządzącej (15 stycznia 1807) a od 15 października pełnił urząd Ministra Policji. Działał również w Izbie Edukacyjnej (ówczesne Ministerstwo Oświaty i Szkolnictwa Wyższego). Dwa lata później w uznaniu zasług minister Potocki został udekorowany Orderem Świętego Stanisława oraz Orderem Orła Białego. Niestety 24 listopada 1811 roku musiał złożyć dymisję za publiczną krytykę polityki francuskiej. Został później senatorem – wojewodą z wysoką dożywotnią rentą. Ministerium po Potockim przejął Ignacy Sobolewski (1770 – 1846). Pod koniec I Rzeczypospolitej działał w dyplomacji. W grudniu 1806 wszedł w skład Izby Najwyższej Wojennej i Administracji, utworzonej po wejściu Francuzów do Warszawy. Od 1807 roku był sekretarzem Rady Stanu Księstwa Warszawskiego. 24 listopada 1811 został Ministrem Policji. Urząd pełnił do maja 1813 roku.
Obaj ministrowie pracowali w bardzo ciężkich warunkach. W malutkim i stale zagrożonym przez sąsiadów państwie Policję formowano praktycznie od podstaw. Ogromnym problemem był stały niedostatek funduszy. W 1809 roku polscy policjanci musieli też mierzyć się z chaosem wojny polsko – austriackiej a w 1812 z katastrofalnymi skutkami wojny z Rosją. Przyszło im więc służyć w warunkach niewyobrażalnych ze współczesnej perspektywy.
Policjanci Księstwa byli w zasadzie urzędnikami. Do wszystkich zadań które obecnie kojarzymy z pracą policyjną potrzebowali zewnętrznej pomocy. Wsparciem dla Policji miał być Korpus Żandarmerii. Niestety bezwzględne pierwszeństwo potrzeb armii sprawiło, że żandarmerię sformowano dopiero w 1812 roku, już po wkroczeniu na Litwę. W cesarskim rozkazie z 1 lipca 1812 roku określono zadania żandarmerii – „Art. 13. Żandarmerya odbywać będzie służbę policyjną, dodawać będzie pomoc władzom cywilnym, aresztować zbiegów, włóczęgów i maruderów do jakiejkolwiekbądź armii należących...”. W listopadzie tego roku rozpoczęto również formowania żandarmerii w koronnych departamentach Księstwa. Nie miała ona centralnego dowództwa i dzieliła się na samodzielne jednostki działające w poszczególnych departamentach. Przyjmowano do nowej formacji wyłącznie ochotników w wieku 30-40 lat. Musieli być niekarani i pierwszeństwo przyznawano umiejącym czytać i pisać oraz znającym języki obce (!). Ponieważ żandarmi podlegali władzom cywilnym nie płacono im wojskowego żołdu. Z magazynów państwowych wydawano im żywność i furaż. Mieli też prawo do nagród, które wypłacano z „egzekutywnego” (np. ze zdobyczy odebranej złoczyńcom). Niestety był to już schyłek istnienia Księstwa Warszawskiego, więc żandarmeria miała bardzo niskie stany. W szczytowym okresie służyło w niej nie więcej jak 160 funkcjonariuszy.
Realną pomoc dla Policji stanowiła Gwardia Narodowa. Była to pomocnicza formacja wojskowa (głównie piesza) typu milicyjnego. Była nieporównywalnie silniejsza od żandarmerii. W samym tylko departamencie poznańskim szacowano ją na ponad 12 tysięcy żołnierzy. Oficjalnie Gwardia Narodowa podlegała Ministerstwu Spraw Wewnętrznych lub w razie wojny Ministerstwu Wojny. W praktyce w czasie pokoju Policja wielokrotnie odwoływała się do pomocy Gwardii. Wobec sprzeczności kompetencyjnych prowadziło to do niezliczonych sporów z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych. Trzeba jednak przyznać, że Gwardia Narodowa dzięki wojskowej organizacji i dyscyplinie bardzo dobrze sprawdzała się jako siła pomocnicza wobec właściwej Policji.
Mimo wielkich problemów organizacyjnych, zaopatrzeniowych i finansowych, pozostająca wiecznie w cieniu armii Policja Księstwa Warszawskiego wypełniała ogrom swoich zadań z pełnym poświęceniem. Istniała bardzo krótko, ale jej działalność jest dzisiaj jednym z rozdziałów dziedzictwa współczesnej Policji Państwowej.
Po upadku Księstwa Warszawskiego ostoją polskiej państwowości stało się Królestwo Polskie (zwane Kongresowym). O jego Policji przeczytacie w następnym odcinku.

piątek, 26 września 2025

Szwoleżerowie pod Tudelą

Bitwa pod Tudelą (23 listopada 1808). 
Wincenty Krasiński składa Napoleonowi zdobyte sztandary. 
Mal. J. Suchodolski (1827).

piątek, 19 września 2025

Szwoleżerowie Gwardii Cesarskiej według Rousselota

Polscy szwoleżerowie Gwardii Cesarskiej. Od lewej: wyższy oficer w mundurze paradnym (1807-14), pułkownik w mundurze paradnym (1807-08), młodszy oficer w mundurze służbowym (1807-14), młodszy oficer w mundurze polowym (1810-14). Mal. L. Rousselot.

Polscy szwoleżerowie Gwardii Cesarskiej (1807-14). Od lewej: - oficer młodszy w we fraku pozasłużbowym (wyjściowym), 1807-1808, - oficer we fraku pozasłużbowym, 1810-1814, - oficer wyższy we fraku pozasłużbowym, - oficer w mundurze małym, w płaszczu i spodniach z pozornymi cholewami (skórzanym podszyciem), - oficer w surducie, - oficer wyższy we fraku pozasłużbowym, jednorzędowym. Między oficerami szpada i szabla oficerska. Mal. L. Rousselot.

Polscy szwoleżerowie Gwardii Cesarskiej (1807-14). Od lewej: wachmistrz (1807-09), szwoleżer (1807-09), szwoleżer - lansjer (1810-12), szwoleżer - karabinier (1813-14), szwoleżer w płaszczu (1810-14). Mal. L. Rousselot.

Wyższy oficer polskich szwoleżerów - lansjerów Gwardii 
Cesarskiej w ubiorze paradnym (wielkim). 
Mal. L. Rousselot.

Szwoleżerowie Gwardii Cesarskiej w ubiorach
polowych (1812-1813). Mal. L. Rousselot.

Szwoleżerowie Gwardii Cesarskiej. Od lewej: trębacz, 
brygadier, oficer (1807-1814). Mal. L. Rousselot.

Trębacze Pułku Lekkokonnych (polskich szwoleżerów) 
Gwardii Cesarskiej 1807-09. Mal. L. Rousselot.

Polscy szwoleżerowie Gwardii Cesarskiej 1807-14 r. 
Od lewej: pułkowy rzemieślnik w ubiorze wyjściowym, 
szwoleżer w ubiorze koszarowym. Mal. L. Rousselot.

 

poniedziałek, 15 września 2025

Stanisław Dunin Wąsowicz


Stanisław Dunin Wąsowicz herbu Łabędź (ur. 1785 na Wołyniu, zm. 1864 w Paryżu) – generał brygady powstania listopadowego, hrabia.
Służbę wojskową rozpoczął w roku 1809 w armii Księstwa Warszawskiego. Wziął udział jako podporucznik w wojnie z Austrią w 1809. Służył w 2 pułku ułanów i 10 pułku huzarów, a od 1811 w pułku szwoleżerów gwardii. Jako porucznik był adiutantem gen. Wincentego Krasińskiego.
Podczas kampanii moskiewskiej 1812 attaché à la maison Napoleona. Towarzyszył mu w ucieczce spod Moskwy i wiele razy ratował go z opresji. Kapitan z 1812, pułkownik z 1814.
Odbył kampanię saską i francuską. W 1815 w wojsku Królestwa Polskiego, po czym wziął dymisje i osiadł na gospodarstwie.
W czasie powstania listopadowego wrócił do służby. Szef osobistego sztabu Naczelnego Wodza gen. Józefa Chłopickiego i gen. Michała Gedeona Radziwiłła. Od kwietnia 1831 dowódca Brygady Jazdy w Dywizji Rezerwowej. W maju 1831 awans na generała brygady.
Po kapitulacji Warszawy podał się do dymisji i osiadł w Zatorze. Później wyjechał do Francji, gdzie zmarł. Jego zwłoki sprowadzono do Polski i pochowano w kościele św. Wojciecha i św. Jerzego w Zatorze.
Był ojcem dwóch córek, Julii oraz Matyldy zamężnej z rotmistrzem Janem Jordanem, która po jego śmierci wyszła ponownie za prawnika i publicystę Karola Boromeusza Hoffmana.
Był jednym z dwóch polskich oficerów obecnych przy abdykacji Napoleona I.

sobota, 13 września 2025

poniedziałek, 27 maja 2024

Piechota Księstwa Warszawskiego

Od lewej; fizylier, oficer fizylierów, saper pułkowy, woltyżer, grenadier Gwardii Narodowej, grenadier piechoty liniowej, oficer woltyżerów, oficer grenadierów. Mal. K. Koźmiński.

Od lewej: grenadier 13 Pułku Piechoty, dobosz 4 Pułku Piechoty (1812), tamburmajor, młodszy oficer 7 Pułku Piechoty (1812), fizylier 4 Pułku Piechoty (1812), fizylier 9 Pułku Piechoty (1812), fizylier 7 Pułku Piechoty (1812). Mal. K. Koźmiński.

Od lewej: grenadier i saper pułkowy Legii Nadwiślańskiej. 
Mal. Stanisław Haykowski.

Legia Nadwiślańska - oficerowie i grenadierzy. 
Mal. B. Gembarzewski.



wtorek, 13 lutego 2024

Konstytucja Księstwa Warszawskiego


Nadanie Konstytucji Księstwu Warszawskiemu
przez 
Napoleona. Mal. M. Bacciarelli (1811).
Źródło

Konstytucja Księstwa Warszawskiego – najwyższy akt prawny regulujący podstawy funkcjonowania Księstwa Warszawskiego. Nadana została w Dreźnie 22 lipca 1807 roku przez Napoleona Bonaparte jako "cesarza Francuzów, króla włoskiego, protektora Konfederacji Reńskiej". 
Wraz z wprowadzonym równocześnie Kodeksem Cywilnym Napoleona obaliła dawną nierówność stanową. Głosząc zasadę równości wszystkich obywateli wobec prawa (art. 4), likwidowała odrębne sądy na rzecz jednolitego sądownictwa dla wszystkich obywateli kraju. Przy wyborach do Sejmu zapewniała jednak przewagę szlachcie (art. 35). Znosiła wszelkie poddaństwo, w tym poddaństwo chłopów, zapewniając im wolność osobistą; nie podjęto jednak decyzji o ich uwłaszczeniu ani nie zniesiono pańszczyzny (późniejszy dekret z 21 grudnia 1807 potwierdzał wolność osobistą chłopów i swobodę wyboru miejsca zamieszkania, lecz jednocześnie potwierdzał prawo własności dziedziców ziemskich i pozwalał im na usuwanie chłopów z ich ziemi).
Zasady Konstytucji Księstwa Warszawskiego wzorowane były w dużej mierze na ustroju I Cesarstwa Francuskiego. Formalnie suwerennym władcą był król saski (art. 5). Rząd mianowany był i odwoływany przez króla i tylko przed nim odpowiedzialny. Do króla należała inicjatywa ustawodawcza (art. 6), zatwierdzanie ustaw (art. 34) oraz uzupełnianie Konstytucji dekretami (art. 86) i prawo łaski (art. 78).
Księstwo Warszawskie nie miało odrębnej dyplomacji, polityka zagraniczna należała do uprawnień Ministra Spraw Zagranicznych Saksonii. W Warszawie przebywał stały rezydent (przedstawiciel) Francji, faktycznie kontrolujący polskie władze. Armia Księstwa formalnie podlegała zwierzchnictwu króla saskiego (art. 80-81), lecz faktycznie podlegała dowództwu francuskiemu.
Formalnie Konstytucja obowiązywała do czasu likwidacji w czerwcu 1815 Księstwa Warszawskiego wskutek decyzji kongresu wiedeńskiego, jednak faktycznie jej działanie zostało zawieszone wraz z okupacją Księstwa przez Rosjan od początku 1813 roku.

Strona na Wikipedii
Artykuł na HISTMAG
Tekst w Dzienniku Praw z 1808 roku
Artykuł na Kroniki Dziejów
Tekst na Wikiźródła



wtorek, 7 lutego 2023

Mundury Księstwa Warszawskiego według S. Zielińskiego - cz. II

Oficerowie artylerii pieszej.
Mal. S. Zieliński. 

Kanonierzy artylerii pieszej.
Mal. S. Zieliński. 

Od lewej; major i kanonier artylerii konnej.
Mal. S. Zieliński.


Od lewej: oficer i kanonier artylerii konnej.
Mal. S. Zieliński. 

Od lewej: saper w lejbiku, saper w paradzie.
Mal. S. Zieliński 

Profesorowie Szkoły Elementarnej Artylerii i Inżynierów.
Mal. S. Zieliński. 

Kadeci Szkoły Elementarnej Artylerii i Inżynierów.
Mal. S. Zieliński.

Uczniowie Szkoły Aplikacyjnej Inżynierów i Artylerii.
Mal. S. Zieliński. 

poniedziałek, 6 lutego 2023

sobota, 14 stycznia 2023

Ułani Księstwa Warszawskiego według K. Lindera


Ułani wg. regulaminu z 1810 r. Od lewej: wyższy oficerów w mundurze paradnym, młodszy oficer w mały mundurze, ułan w płaszczu (na drugim planie), ułan kompanii centralnej w mundurze paradnym, ułan w lejbiku, ułan kompanii wyborczej w mundurze paradnym, trębacz w mundurze paradnym. Mal. K. Linder,

niedziela, 8 stycznia 2023

Księstwo Warszawskie - piechota według Kodratowicza

Od lewej: grenadier 21 i woltyżer 3 Pułków Piechoty Liniowej.
Ryt. J. Kondratowicz.

Woltyżer 4 Pułku Piechoty Liniowej.
Ryt. J. Kondratowicz. 

Grenadier 5 Pułku Piechoty Liniowej.
Ryt. J. Kondratowicz.

Grenadier 6 Pułku Piechoty Liniowej.
Ryt. J. Kondratowicz.

Oficer woltyżerów 7 Pułku Piechoty Liniowej.
Ryt. J. Kondratowicz. 

Grenadier 11 Pułku Piechoty Liniowej.
Ryt. J. Kondratowicz.

Saper 12 Pułku Piechoty Liniowej.
Ryt. J. Kondratowicz.

Grenadier 13 Pułku Piechoty Liniowej.
Ryt. J. Kondratowicz.

Oficer grenadierów 15 Pułku Piechoty Liniowej.
Ryt. J. Kondratowicz.

Od lewej: woltyżer 16 i grenadier 17 Pułków 
Piechoty Liniowej. Ryt. J. Kondratowicz.